Hầu như xưởng nào cũng từng gặp cảnh dầu loang dưới chân máy ép, máy CNC hay quanh khu chứa phuy. Một sự cố rò rỉ dầu nhớt nhỏ nếu để lâu sẽ thành chỗ trượt ngã, bám bụi, dễ bắt lửa và theo nước rửa sàn chảy ra cống. Dưới đây là cách xử lý mà các đội bảo trì có kinh nghiệm thường áp dụng.
Bước 1: An toàn trước, dầu sau
- Cảnh báo và chặn lối đi qua khu vực, đặt biển "Sàn trơn".
- Nếu dầu rò từ hệ thống đang có áp (thủy lực, bôi trơn tuần hoàn), dừng máy và xả áp theo quy trình khóa, treo thẻ (LOTO). Tia dầu thủy lực áp cao có thể xuyên qua da.
- Ngắt nguồn nhiệt, tia lửa gần đó: máy hàn, máy mài, bề mặt nóng.
- Mang găng tay chịu dầu nitrile, kính bảo hộ và giày chống trượt. Xem phiếu an toàn hóa chất (SDS) của loại dầu để biết thêm yêu cầu.
Bước 2: Cắt nguồn rò
Khóa van, dựng lại phuy bị đổ, đặt khay hứng dưới điểm rò. Với ống mềm hoặc khớp nối bị nứt chưa thể thay ngay, có thể quấn băng sửa chữa tạm và đặt khay hứng, nhưng phải lên kế hoạch thay sớm.
Bước 3: Khoanh vùng không cho dầu lan
Dùng phao thấm dầu (sock, boom) bao quanh vũng dầu, ưu tiên chặn phía có rãnh thoát nước hoặc hố ga. Dầu đã xuống cống sẽ khó xử lý hơn rất nhiều và có thể khiến cơ sở vi phạm quy định về nước thải. Nếu không có phao, có thể đắp tạm vật liệu thấm thành gờ chắn.
Bước 4: Thấm hút
- Tấm thấm dầu (pad) loại chỉ hút dầu không hút nước: phù hợp cho vũng nhỏ, sàn ướt.
- Bột thấm dầu hoặc hạt khoáng: rắc từ ngoài vào trong, chờ vài phút cho thấm rồi quét gom.
- Mùn cưa và cát dùng được khi không có gì khác, nhưng mùn cưa thấm dầu dễ cháy hơn và tạo nhiều chất thải hơn.
Không dùng nước xịt rửa vũng dầu lớn: nước chỉ làm dầu lan rộng hơn và trôi xuống cống.
Bước 5: Vệ sinh lớp màng dầu còn lại
Sau khi gom phần dầu tự do, sàn vẫn còn lớp màng trơn. Dùng dung dịch tẩy dầu gốc nước pha theo hướng dẫn, chà bằng bàn chải cứng hoặc máy chà sàn, rồi thấm khô bằng tấm thấm hoặc máy hút nước. Với sàn epoxy, chọn chất tẩy không làm hỏng lớp sơn. Nước rửa có dầu cũng phải được thu gom, không xả thẳng.
Bước 6: Thu gom và bàn giao chất thải
Dầu thải, giẻ lau, tấm thấm và bột thấm đã nhiễm dầu đều thuộc nhóm chất thải nguy hại theo quy định về bảo vệ môi trường. Cần chứa trong thùng có nắp, dán nhãn, để ở khu lưu giữ riêng và bàn giao cho đơn vị có giấy phép xử lý chất thải nguy hại. Không trộn chung với rác sinh hoạt hay phế liệu kim loại.
Bước 7: Tìm nguyên nhân để không lặp lại
Đây là bước hay bị bỏ qua nhất. Một số nguồn rò phổ biến trong xưởng:
| Nguồn rò | Nguyên nhân thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Phớt cần xi lanh | Cần xi lanh xước, dầu bẩn mài mòn phớt | Thay phớt, đánh bóng hoặc mạ lại cần, cải thiện lọc |
| Ống mềm thủy lực | Lão hóa, cọ xát, gập quá bán kính cho phép | Thay đúng chủng loại, bọc chống cọ xát, đi lại tuyến ống |
| Khớp nối ren | Rung, siết quá lực, dùng sai loại đệm | Dùng khớp nối kín mặt có gioăng O-ring, siết đúng lực |
| Phớt trục hộp số | Nhiệt độ cao, mức dầu quá đầy, lỗ thở tắc | Kiểm tra mức dầu, thông lỗ thở, thay phớt chịu nhiệt |
| Khu chứa phuy | Rót tay, không có khay hứng | Dùng bơm rót, kệ phuy có khay chống tràn |
Chuẩn bị sẵn trước khi sự cố xảy ra
Đặt bộ dụng cụ ứng phó tràn dầu (spill kit) gồm phao, tấm thấm, bột thấm, găng tay và túi đựng chất thải ở các vị trí dễ lấy: khu máy thủy lực, khu chứa dầu, xưởng bảo trì. Huấn luyện công nhân xử lý theo đúng trình tự trên. Kiểm tra định kỳ các điểm hay rò và ghi lại lượng dầu châm thêm của từng máy. Nếu một máy phải châm dầu thường xuyên hơn trước, gần như chắc chắn nó đang rò ở đâu đó.
Giảm rò rỉ dầu nhớt cũng giúp tiết kiệm chi phí dầu. Một điểm rò nhỏ giọt mỗi giây, nếu chạy suốt ngày đêm, có thể làm thất thoát hơn một nghìn lít dầu mỗi năm. Khi cần dầu tẩy rửa hoặc dầu thay thế cho hệ thống, bạn có thể tham khảo mục Dầu tẩy rửa và Dầu thủy lực.
Ảnh: Capt. Martha Nigrelle / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.