Ra cửa hàng phụ tùng, chủ xe thường gặp cả một kệ dầu nhớt tổng hợp với đủ kiểu ghi chú: 0W-20, 5W-30, API SP, ILSAC GF-6, "Full Synthetic", "Synthetic Blend". Giá chênh nhau gấp đôi, nhưng chai đắt nhất chưa chắc là chai đúng cho xe của bạn. Dưới đây là những điều chúng tôi hay giải thích cho khách khi họ hỏi nên đổ loại nào.
Dầu nhớt tổng hợp khác dầu khoáng ở đâu
Khác biệt nằm ở dầu gốc. Dầu khoáng dùng dầu gốc nhóm I hoặc II, tinh chế từ dầu thô nên vẫn còn lẫn các phân tử kích thước không đều. Dầu tổng hợp dùng dầu gốc nhóm III (hydrocracking sâu), nhóm IV (PAO) hoặc ester. Các phân tử đồng đều hơn, nên dầu:
- giữ độ nhớt ổn định hơn khi nhiệt độ thay đổi (chỉ số độ nhớt VI cao);
- ít bay hơi ở nhiệt độ cao, nên hao dầu chậm hơn giữa hai lần thay;
- chịu oxy hóa tốt, ít tạo cặn bùn và vecni trên piston, xéc măng;
- chảy nhanh khi khởi động nguội, đến được trục cam và tuabin sớm hơn vài giây.
Vài giây đó nghe thì nhỏ, nhưng phần lớn mài mòn của động cơ xảy ra đúng lúc vừa nổ máy, khi màng dầu chưa kịp hình thành.
Bắt đầu từ sổ tay hướng dẫn, không phải từ quảng cáo
Sổ tay của xe ghi ba thông tin cần chép lại trước khi đi mua:
- Cấp độ nhớt SAE mà hãng cho phép, ví dụ 0W-20 hoặc 5W-30. Một số hãng ghi bảng theo nhiệt độ môi trường; với khí hậu Việt Nam, số "W" thấp không quan trọng bằng số phía sau.
- Cấp chất lượng: API SP, ILSAC GF-6A/GF-6B hoặc ACEA C2, C3, C5.
- Tiêu chuẩn riêng của hãng nếu có: VW 504 00/507 00, MB 229.52, BMW Longlife-04, GM dexos1 Gen 3...
Xe Nhật, Hàn đời mới phần lớn dùng 0W-20 hoặc thậm chí 0W-16 (ILSAC GF-6B). Đổ 5W-40 vào những máy này với suy nghĩ "đặc hơn cho chắc" thực tế làm bơm dầu tốn sức hơn, xe hao xăng hơn, và hệ thống điều khiển van biến thiên có thể phản hồi chậm vì được hiệu chỉnh cho dầu loãng.
Độ nhớt thấp và mức tiết kiệm nhiên liệu thật sự
Ma sát nội của chính lớp dầu là một phần tổn hao cơ khí. Dầu loãng hơn thì tổn hao ít hơn, đặc biệt khi chạy phố với tua thấp và máy chưa nóng hẳn. Các phép thử chuẩn như Sequence VIE/VIF (dùng để cấp chứng nhận ILSAC) ghi nhận mức cải thiện vài phần trăm so với dầu tham chiếu. Ngoài đời, con số còn phụ thuộc cách lái và tình trạng máy, nên đừng tin những lời hứa "tiết kiệm 10% xăng".
Điểm cần lưu ý là độ nhớt ở nhiệt độ cao và tốc độ cắt lớn (HTHS). Với động cơ tăng áp phun xăng trực tiếp chạy tải nặng, kéo moóc hoặc đi đèo dốc liên tục, hãng thường yêu cầu HTHS từ 3,5 mPa·s trở lên (các tiêu chuẩn ACEA C3, MB 229.51...). Khi đó không nên tự ý hạ xuống 0W-20 chỉ vì muốn đỡ xăng.
Động cơ tăng áp phun xăng trực tiếp (TGDI) cần gì thêm
Máy TGDI dung tích nhỏ dễ gặp hiện tượng tự bốc cháy sớm ở tốc độ thấp (LSPI). Hiện tượng này có thể làm gãy xéc măng hoặc nứt piston. Cấp API SP và ILSAC GF-6 ra đời năm 2020 bổ sung phép thử LSPI cùng phép thử mài mòn xích cam. Vì vậy với Hyundai, Kia, Ford EcoBoost hay Honda tăng áp, hãy chọn dầu có ghi API SP thay vì các cấp cũ như SN hay SM.
Xe châu Âu lắp bộ lọc hạt (DPF/GPF) thì cần dầu ít tro, ít lưu huỳnh và phốt pho (low SAPS), thể hiện qua các cấp ACEA C. Dầu nhiều tro sẽ làm tắc lõi lọc sớm, chi phí thay rất cao.
Synthetic Blend, Full Synthetic: nên chọn cái nào
"Synthetic Blend" (bán tổng hợp) là dầu khoáng pha một phần dầu gốc tổng hợp. Loại này phù hợp cho xe đời cũ hoặc xe chạy quãng ngắn, chi phí thấp. Dầu nhớt tổng hợp hoàn toàn ("Full Synthetic") phát huy tác dụng rõ nhất ở máy tăng áp, xe chạy dịch vụ nhiều giờ mỗi ngày, xe thường xuyên kẹt xe giữa trưa nắng, hoặc chủ xe muốn kéo dài chu kỳ thay dầu trong giới hạn hãng cho phép.
Ghi chú "Synthetic" trên nhãn không có định nghĩa pháp lý thống nhất. Cách kiểm chứng đáng tin hơn là xem dầu đã được hãng xe phê duyệt (approval) hay chưa, và có nằm trong danh sách chứng nhận API, ILSAC công khai hay không.
Vài thói quen giúp dầu tốt phát huy hết tác dụng
- Thay lọc dầu cùng lúc với dầu. Lõi lọc đầy cặn sẽ mở van an toàn và dầu đi tắt không qua lọc.
- Nếu xe chủ yếu chạy phố, kẹt xe, hay đi quãng ngắn dưới 10 km, hãy áp dụng lịch bảo dưỡng "điều kiện khắc nghiệt" trong sổ tay, thường rút ngắn còn khoảng một nửa.
- Kiểm tra mức dầu mỗi tháng bằng que thăm. Dầu tổng hợp hao chậm nhưng không phải không hao.
- Không pha nhiều loại dầu khác cấp với nhau trừ trường hợp châm thêm tạm thời.
Korea Lube có các dòng dầu động cơ xăng và diesel cho xe con, xe dịch vụ; bạn có thể xem tại mục Dầu nhớt Xe hơi - Xe máy hoặc gọi kỹ thuật viên để được tra đúng cấp dầu theo đời xe.
Ảnh: Santeri Viinamäki / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.