Với một doanh nghiệp vận tải, dầu nhớt từng chỉ là một dòng nhỏ trong chi phí bảo dưỡng. Giờ nó gắn trực tiếp với ba chuyện lớn hơn: mức tiêu hao nhiên liệu, độ bền của hệ thống xử lý khí thải và các yêu cầu môi trường ở cảng biển, khách hàng quốc tế. "Xanh" trong chuyện dầu nhớt không phải một loại sản phẩm duy nhất. Nó là nhiều hướng thay đổi diễn ra cùng lúc, và dầu nhớt thân thiện với môi trường cần được hiểu theo từng hướng đó.
Giảm nhiên liệu tiêu thụ bằng dầu độ nhớt thấp
Cách giảm phát thải CO2 hiệu quả nhất của dầu nhớt là giúp xe đốt ít nhiên liệu hơn. Với xe tải nặng, xu hướng là dịch chuyển từ 15W-40 sang 10W-30, thậm chí 5W-30. Cấp API FA-4 (từ cuối năm 2016) cho phép HTHS thấp hơn, từ 2,9 đến 3,2 mPa·s, để giảm ma sát. Tuy vậy FA-4 chỉ dùng cho động cơ được hãng phê duyệt. Với đội xe hỗn hợp nhiều đời máy, CK-4 vẫn là lựa chọn an toàn hơn.
Mức tiết kiệm nhiên liệu từ dầu thường chỉ vài phần trăm, nhưng nhân với hàng triệu km mỗi năm của một đội xe thì con số không nhỏ.
Bảo vệ hệ thống xử lý khí thải
Xe đạt chuẩn khí thải cao dùng bộ lọc hạt diesel (DPF), bộ xúc tác SCR dùng dung dịch urê và bộ tuần hoàn khí xả (EGR). Tro sunfat từ phụ gia dầu không cháy được, tích tụ dần trong DPF và làm tắc lõi lọc. Vì vậy dầu cho các xe này phải giới hạn hàm lượng tro, lưu huỳnh và phốt pho (SAPS): API CK-4, các cấp ACEA dành cho động cơ có DPF, hoặc tiêu chuẩn riêng của hãng xe. Dùng sai dầu có thể làm DPF phải tái sinh liên tục và giảm tuổi thọ bộ xúc tác.
Dầu phân hủy sinh học cho tàu thuyền
Ở ngành hàng hải, nơi dầu có thể tiếp xúc trực tiếp với nước biển (ống bao trục chân vịt, chân vịt biến bước, thiết bị trên boong, tời, cần cẩu), yêu cầu khắt khe hơn nhiều. Giấy phép xả thải VGP 2013 của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ yêu cầu tàu hoạt động trong vùng nước Mỹ dùng dầu bôi trơn chấp nhận được với môi trường (EAL) tại các vị trí tiếp xúc dầu với nước, trừ khi không khả thi về kỹ thuật. Từ đó, dầu gốc ester tổng hợp và PAG phân hủy sinh học ngày càng phổ biến trên tàu chạy tuyến quốc tế.
Khi chuyển sang dầu EAL, cần kiểm tra khả năng tương thích với phớt làm kín, sơn và dầu cũ còn trong hệ thống, vì một số gốc dầu không trộn lẫn được với dầu khoáng.
Thay dầu thưa hơn, ít dầu thải hơn
Dầu bền hơn đồng nghĩa với ít lần thay hơn, ít dầu thải hơn và ít can nhựa phải xử lý hơn. Nhiều đội xe đã kéo dài chu kỳ thay dầu nhờ kết hợp dầu gốc tổng hợp với chương trình phân tích dầu định kỳ, thay vì thay theo cảm tính. Mua dầu dạng phuy, bồn IBC thay cho can nhỏ cũng giảm hẳn lượng bao bì thải.
Thu gom và tái chế dầu thải
Dầu thải là chất thải nguy hại. Một lít dầu đổ ra đất có thể làm ô nhiễm một lượng lớn nước ngầm. Doanh nghiệp vận tải cần thu gom dầu thải vào bồn chứa riêng và bàn giao cho đơn vị được cấp phép xử lý. Trên thế giới, dầu thải còn được tái tinh chế thành dầu gốc (re-refined base oil), một số loại đạt chất lượng tương đương nhóm II, giúp vòng đời của dầu khép kín hơn.
Lộ trình chuyển đổi gợi ý cho doanh nghiệp vận tải
- Phân loại đội xe, đội tàu theo đời máy và tiêu chuẩn khí thải, tra cấp dầu hãng yêu cầu cho từng nhóm.
- Thống nhất số loại dầu trong kho để tránh đổ nhầm, ưu tiên cấp dầu tương thích ngược rộng nhất có thể.
- Chạy thử trên một nhóm xe, theo dõi tiêu hao nhiên liệu và phân tích dầu trước khi áp dụng toàn đội.
- Thiết lập quy trình thu gom, lưu giữ và bàn giao dầu thải có hồ sơ rõ ràng.
Chuyển sang dầu nhớt thân thiện với môi trường không nhất thiết làm tăng chi phí. Nếu chọn đúng, tiền nhiên liệu tiết kiệm được và số lần dừng xe giảm đi thường bù được phần chênh lệch giá dầu. Tham khảo dầu động cơ diesel và dầu hộp số cho xe tải, tàu thuyền tại mục Xe tải, Tàu thuyền.
Ảnh: Raimond Spekking / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.