Trong nhà máy tự động hóa, khí nén giống như một nguồn năng lượng thứ tư sau điện, nước và hơi. Nó điều khiển xi lanh, van, giác hút và súng thổi, có mặt ở gần như mọi trạm máy. Khi máy nén dừng, cả dây chuyền dừng theo. Vì vậy chọn dầu nhớt máy nén khí không dừng ở chuyện bôi trơn đầu nén mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng khí cấp cho thiết bị.
Máy nén khác nhau, dầu khác nhau
Máy nén trục vít ngâm dầu
Đây là loại phổ biến nhất trong nhà máy. Dầu được phun trực tiếp vào buồng nén để làm kín khe hở giữa hai trục vít, hấp thụ nhiệt nén và bôi trơn ổ bi. Sau đó dầu được tách khỏi khí ở bình tách, làm mát và tuần hoàn lại. Dầu làm việc liên tục ở khoảng 70 đến 100 °C, tiếp xúc trực tiếp với không khí nóng và hơi ẩm, nên khả năng chống oxy hóa và tách nước là quan trọng nhất. Độ nhớt thường là ISO VG 32 hoặc 46.
Máy nén piston
Nhiệt độ khí xả ở van có thể rất cao. Dầu xấu sẽ tạo muội carbon ở van và đường ống xả, gây kẹt van và trong trường hợp xấu có thể dẫn tới cháy nổ đường ống. Dầu cho máy piston cần ít tạo cặn carbon, độ nhớt thường ISO VG 68, 100 hoặc 150 tùy cấp nén và nhiệt độ.
Các tiêu chuẩn cần biết
- ISO 6743-3: phân loại dầu máy nén khí. Nhóm DAA, DAB cho máy piston (DAB cho điều kiện khắc nghiệt hơn), nhóm DAG, DAH, DAJ cho máy trục vít ngâm dầu, DAJ là mức khắc nghiệt nhất.
- DIN 51506: tiêu chuẩn Đức cho dầu máy nén piston, phổ biến nhất là cấp VDL.
- Yêu cầu của nhà sản xuất máy nén: nhiều hãng quy định thời gian thay dầu theo loại dầu, ví dụ dầu khoáng 2.000 đến 4.000 giờ, dầu tổng hợp 8.000 giờ hoặc hơn. Trong thời gian bảo hành, nên dùng dầu đạt yêu cầu của hãng.
Dầu khoáng hay tổng hợp
| Tiêu chí | Dầu gốc khoáng | Dầu tổng hợp (PAO, ester, PAG) |
|---|---|---|
| Chi phí mua | Thấp | Cao hơn nhiều |
| Chu kỳ thay | Ngắn | Dài gấp 2 đến 4 lần tùy điều kiện |
| Cặn, vecni | Dễ tạo khi nhiệt độ cao | Rất ít |
| Độ bay hơi, hao dầu | Cao hơn | Thấp, ít dầu đi theo khí |
| Phù hợp | Máy chạy nhẹ, môi trường mát, thay dầu thường xuyên | Máy chạy 24/7, nhiệt độ phòng máy cao, cần giảm dừng máy |
Ở Việt Nam, phòng máy nén thường nóng và thông gió kém, nên dầu tổng hợp hay cho tổng chi phí thấp hơn dù giá mỗi lít cao hơn.
Liên quan đến chất lượng khí nén
Tiêu chuẩn ISO 8573-1 phân cấp độ sạch khí nén theo hạt bụi, nước và dầu. Thiết bị khí nén chính xác, buồng sơn và nhất là ngành thực phẩm, dược phẩm, điện tử yêu cầu hàm lượng dầu trong khí rất thấp. Dầu ít bay hơi, bình tách dầu tốt và bộ lọc sau máy nén cùng nhau quyết định lượng dầu đi theo khí. Dầu xuống cấp tạo bọt và nhũ tương, làm bình tách quá tải, dầu theo khí ra đường ống, làm hỏng màng van và gioăng xi lanh khí nén.
Với nhà máy thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, nên dùng dầu nhớt máy nén khí đạt chứng nhận NSF H1 (cho phép tiếp xúc ngẫu nhiên với thực phẩm).
Những điểm cần kiểm tra khi vận hành
- Nhiệt độ đầu nén ổn định trong dải nhà sản xuất khuyến cáo. Nhiệt độ quá thấp làm nước ngưng tụ trong dầu, quá cao làm dầu oxy hóa.
- Mức dầu, màu dầu và hiện tượng tạo bọt qua ô kính.
- Chênh áp bình tách dầu và lọc dầu.
- Phân tích dầu định kỳ: độ nhớt, chỉ số axit, nước. Chỉ số axit tăng nhanh là dấu hiệu dầu sắp hết tuổi thọ.
- Khi đổi loại dầu, đặc biệt giữa các gốc dầu khác nhau, phải xả hết và súc rửa theo hướng dẫn để tránh dầu không tương thích tạo cặn.
Tham khảo các dòng dầu cho máy nén trục vít và piston tại mục Dầu máy nén khí của Korea Lube.
Ảnh: Endora6398 / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY-SA 4.0.