Nhiều chủ xe chỉ biết tình trạng dầu khi ra gara thay định kỳ. Thật ra que thăm dầu dưới nắp capo cho bạn biết khá nhiều: dầu còn đủ hay thiếu, đã bẩn đến mức nào, và đôi khi cả những hỏng hóc đang âm thầm xảy ra trong động cơ. Việc kiểm tra mất chưa tới hai phút, nên làm mỗi tháng một lần và trước mỗi chuyến đi xa.
Chuẩn bị
- Đỗ xe trên mặt phẳng. Xe nghiêng sẽ cho kết quả sai.
- Kiểm tra khi máy đã ấm rồi tắt khoảng 5 đến 10 phút để dầu chảy về cacte, hoặc kiểm tra buổi sáng trước khi nổ máy. Một số hãng ghi thời gian chờ cụ thể trong sổ tay, hãy làm theo hãng.
- Chuẩn bị khăn giấy hoặc khăn vải sạch không xơ, và một tờ giấy trắng.
Đọc mức dầu
- Rút que thăm (thường có tay cầm màu vàng hoặc cam), lau sạch.
- Cắm lại hết cỡ, chờ một hai giây rồi rút ra.
- Giữ que nằm ngang hoặc chúc đầu xuống, đọc vết dầu giữa hai vạch MIN và MAX (có xe là hai lỗ, hai chấm hoặc vùng có khía).
Mức dầu lý tưởng nằm trong khoảng giữa đến gần vạch MAX. Với nhiều động cơ xe con, khoảng cách giữa hai vạch tương đương khoảng 1 lít, nhưng con số này khác nhau giữa các dòng máy. Nếu dầu dưới vạch MIN, châm thêm đúng loại dầu đang dùng, mỗi lần một ít rồi đo lại. Đừng đổ quá vạch MAX: dầu quá đầy bị trục khuỷu đánh sủi bọt, áp suất dầu dao động, có thể đẩy dầu qua phớt và làm hại bộ xúc tác.
Nếu tháng nào cũng phải châm thêm, hãy để ý khói xanh ở ống xả và vết dầu dưới gầm xe. Máy có thể đang ăn dầu hoặc rò dầu.
Đọc màu và cảm nhận độ nhớt
| Bạn thấy gì | Có thể là |
|---|---|
| Vàng hổ phách, trong | Dầu còn mới |
| Nâu đến đen nhưng vẫn mịn, không sạn | Bình thường với dầu đã dùng một thời gian, nhất là máy dầu. Màu sẫm cho thấy phụ gia tẩy rửa đang giữ muội ở dạng lơ lửng |
| Đen, đặc quánh, dính như hắc ín | Dầu đã quá hạn, oxy hóa nặng, cần thay ngay |
| Trắng sữa, nâu nhạt như cà phê sữa | Lẫn nước làm mát (có thể hở gioăng mặt máy, nứt két làm mát dầu), hoặc hơi nước ngưng tụ ở xe chỉ chạy quãng ngắn. Đưa xe đi kiểm tra |
| Loãng bất thường, có mùi xăng | Xăng lọt xuống cacte. Hay gặp ở xe chạy quãng ngắn, máy phun xăng trực tiếp hoặc kim phun có vấn đề |
| Lấp lánh hạt kim loại, có cảm giác sạn | Mài mòn bất thường của bạc lót, trục cam... cần kiểm tra sớm |
Lấy một giọt dầu giữa hai đầu ngón tay (đeo găng nếu có) rồi miết nhẹ. Dầu tốt trơn mượt. Dầu có cảm giác sạn hoặc quá loãng so với lúc mới đều là dấu hiệu cần chú ý.
Phép thử giọt dầu trên giấy
Đây là cách thợ máy lâu năm vẫn dùng. Nhỏ một giọt dầu từ que thăm dầu lên tờ giấy trắng (giấy thấm, giấy lọc cà phê càng tốt), để nằm yên vài giờ rồi quan sát:
- Vết loang rộng, màu đều, chuyển dần từ đậm ở giữa ra nhạt ở rìa: dầu còn khả năng phân tán cặn tốt.
- Tâm đen đặc, gần như không loang, rìa ngoài vàng nhạt tách biệt: phụ gia phân tán đã yếu, cặn bắt đầu lắng. Nên thay dầu.
- Có quầng vàng nhạt hoặc vòng nước lẫn: nghi nhiễm nhiên liệu hoặc nước.
Phép thử này chỉ mang tính định tính. Với xe kinh doanh vận tải hoặc khi nghi ngờ hỏng hóc, gửi mẫu dầu đi phân tích tại phòng thí nghiệm sẽ cho kết quả chính xác về độ nhớt, kim loại mòn và nhiên liệu lẫn vào.
Đừng dùng màu dầu để quyết định ngày thay
Dầu động cơ diesel có thể đen kịt chỉ sau vài trăm km mà vẫn còn tốt. Ngược lại, dầu trông còn sáng màu nhưng đã quá hạn theo thời gian vẫn có thể cạn phụ gia. Lịch thay dầu nên theo số km hoặc số tháng trong sổ tay xe, cái nào đến trước. Kiểm tra bằng que thăm là để phát hiện bất thường giữa hai lần thay, không phải để kéo dài chu kỳ.
Khi cần chọn dầu thay thế đúng cấp cho xe, bạn có thể xem mục Dầu nhớt Xe hơi - Xe máy của Korea Lube.
Ảnh: Frettie / Wikimedia Commons, giấy phép CC BY 3.0.